پارک ملی توران، گوهر پنهان کویر در معرض خطر
ساعت ٩:٠٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱۸  کلمات کلیدی:

 وسعت و طبیعت بی‌نظیر منطقه، تنوع زیستی و گیاهی در این بخش از خاک ایران تحسین هر بیننده‌ای را برمی‌انگیزد و مجموعه ارزشمندی را به لحاظ آموزشی، علمی، پژوهشی، گردشگری و گنجینه‌ای ژنتیکی پیش چشمان بازدیدکنندگان و محققان قرار می‌دهد.


منطقه تحت حفاظت توران تمام گونه‌های گیاهی نواحی رویشی ایرانی تورانی را دارد و مجموعه عظیمی از گونه‌های گیاهی با ارزش را در خود جای داده است و رسیدگی به این منطقه و جلوگیری از ورود آلاینده‌ها به آن عزم عموم مردم را می‌طلبد.


نخستین مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست درخصوص پارک ملی توران مربوط به سال 1351 است که در آن، این منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شد.
پس از آن در سال 55 مصوبه شماره 75 شورای عالی حفاظت محیط زیست این منطقه را به دو بخش پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده تقسیم کرد.
پارک ملی و اثر طبیعی ملی دارای درجه حفاظتی یکسانی هستند و ورود به این محدوده ممنوع و مستلزم کسب اجازه از سازمان حفاظت محیط زیست بوده و هر‌گونه فعالیت انسانی در این دو سطح حفاظتی ممنوع است.
در پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده توران تنها با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست بخشی از فعالیت‌های انسانی قابل انجام است.
این دو منطقه که از نظر سطح حفاظتی در یک درجه‌بندی هستند، دارای منابع غنی حیات وحش در بخش پناهگاه حیات وحش و قابلیت‌های ژئوپارک، خصوصیات زمین‌شناسی، چشمه‌ها، منابع آبی و رودخانه‌ها در بخش منطقه حفاظت شده است که باید تحت حفاظت قرار گیرند.
از آنجا که در این منطقه نیاز به انجام بخشی از امور بهره‌برداری انسان‌ساخت نظیر معادن بود، مصوبه سال 55 شورای عالی محیط زیست، هر‌گونه فعالیت انسانی را در پناهگاه حیات وحش ممنوع اعلام کرد و بخشی از فعالیت‌هایی که را دارای اثرات مخرب زیست‌محیطی کمتری بود، در منطقه حفاظت شده مشخص کرد.
پس از آن در سال 81 بخشی از پناهگاه حیات وحش که هسته مرکزی و امن‌ترین زیستگاه‌های منطقه را در خود جای داده است، به پارک ملی تبدیل شد تا به بهترین نحو حیات وحش و منابع طبیعی تحت حفاظت قرار گیرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان در خصوص می‌گوید: منطقه حفاظت شده توران در سال 1975 میلادی به دبیرخانه برنامه انسان و کره مسکون سازمان ملل به عنوان یکی از 9 ذخیره‌گاه جمهوری ‌اسلامی معرفی شد.
حسینعلی ابراهیمی افزود: ایران در آن سال، 9 ذخیره‌گاه به این برنامه معرفی کرد که مجموعه مورد حفاظت توران، بزرگ‌ترین مجموعه حفاظتی بود چرا که این منطقه با وسعت یک میلیون و 450 هزار هکتار، بزرگ‌ترین منطقه مورد حفاظت محیط زیست دنیا پس از منطقه سرنگیتی در آفریقا محسوب می‌شود.
وی با اشاره به اینکه مجموعه حفاظت شده توران، میزبان بسیاری از گونه‌های نادر جانوری و گیاهی است، گفت: این منطقه دارای منابع غنی تنوع زیستی بوده و مهم‌ترین و شاخص‌ترین گونه منطقه یوزپلنگ آسیایی است که به عنوان نماد حیات وحش کشور انتخاب شده است.
ابراهیمی ادامه داد: یوزپلنگ آسیایی در راس هرم اکولوژیک کشور قرار دارد و نقش کلیدی آن در تامین غذای گوشتخوران کوچک‌تر انکار ناپذیر است.
وی افزود: این‌گونه در تمام دنیا تنها در ایران باقی مانده و ایران هم فقط در مناطق محدودی از استان‌های مرکزی کشور مانند منطقه توران پذیرای این حیوان بوده که متاسفانه این‌گونه ارزشمند هم‌اکنون در معرض انقراض است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان گفت: هم‌اکنون طرح‌های بین‌المللی با همکاری صندوق تسهیلات جهانی و سازمان حفاظت محیط زیست در استان سمنان و یزد در حال اجرا برای حفاظت از نسل این‌گونه است.
ابراهیمی افزود: در میان گربه‌سانان پس از یوزپلنگ، این منطقه دارای گونه‌های باارزش دیگری نظیر گورخر، پلنگ، کاراکال، گربه وحشی و گربه‌ شنی است که متاسفانه این گونه‌ها نیز در معرض تهدید هستند.
وی با اشاره به آخرین وضع گورخر آسیایی که در این منطقه زیست می‌کند، گفت: گورخر آسیایی نیز هم‌اکنون در معرض خطر انقراض است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان افزود:این‌گونه در ایران و آسیای میانه وجود دارد که گورخر ایرانی یک زیرگونه از گورخر آسیایی است.
ابراهیمی تصریح کرد: تفاوت‌های این‌گونه با نوع آسیای میانه آن است که گورخر ایرانی هر دو سال یک بار و عموما تک قلو زایمان می‌کند و از این رو در معرض خطر قرار دارد اما گورخر آسیایی سالی یک بار زایمان می‌کند.

این‌گونه در ایران منحصر به توران در استان سمنان و بهرام گور است.
بررسی‌ها نشان داده است که پرنده زاغ‌بور نوعی گونه با ارزش و منحصر به‌فرد از پرندگان و تنها پرنده آندمیک ایران است. این پرنده را اروپایی‌ها به نام پرنده میلیون دلاری می‌شناسند چرا که برای دیدنش تنها باید به ایران سفر کرد. این پرنده دارای پراکنش خوبی در ایران بوده و موفقیت دیدن این پرنده در مجموعه حفاظت شده توران 90 درصد است. این پرنده بیشتر روی قیچ زارها و کاروان کش‌ها لانه می‌سازد و از خانواده کلاغ‌هاست.
سالانه حدود 100 گردشگر داخلی و خارجی به این منطقه سفر می‌کنند و این منطقه میزبان گردشگران طبیعی از کشورهای سوئد، سوئیس و آلمان است.
مجموعه‌ای از نادرترین و کمیاب‌ترین گونه‌های گیاهی در مجموعه تحت حفاظت توران وجود دارد که باریجه، وشق، سالسولا، ابرقوسین، درمنه، انواع گون و گز از جمله گونه‌های گیاهی را در منطقه شامل می‌شود.

*محیط زیست خارتوران و آلاینده‌ها
متاسفانه بیشتر مناطق طبیعی ایران در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات و دست‌کاری‌های انسان شده و منطقه حفاظت شده توران نیز از این قاعده مستثنی نبوده است.
ابراهیمی مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان تاکید کرد: نمی‌توان هر نوع آلاینده‌ای را به نام توسعه صنعت وارد محیط زیست کرد. 
جبران تخریب‌هایی که هم‌اکنون در محیط زیست اتفاق می‌افتد، بسیار سخت و دشوار است و سال‌ها زمان می‌برد. ٣٣۶ واحد صنعتی و خانگی در استان سمنان آلاینده منابع آب، خاک و هوا هستند.
ابراهیمی افزود: در استان سمنان، 120 واحد آلاینده آب و خاک و 216 واحد آلاینده هوا فعالیت می‌کنند که البته همه آنها به سامانه کنترل مقابله با آلودگی مجهز شده‌اند.
وی ادامه داد: در استان سمنان وسایل موتوری، 51 درصد آلودگی‌های هوا را ایجاد می‌کنند و پس از آن، احتراق سوخت‌ها 16 درصد، انجام فرایندهای صنعتی 15 درصد، تخریب و تخمیر مواد ضایعاتی چهار درصد و امور دیگر 14 درصد آلودگی‌ها را موجب می‌شوند.
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان سمنان تصریح کرد: براساس اصل پنجاهم قانون اساسی، حفاظت و صیانت از محیط زیست وظیفه همه افراد جامعه است و نباید گذاشت میزان آلاینده‌ها بیش از وضع موجود افزایش یابد.
ابراهیمی فرهنگ‌سازی را یکی از راه‌بردهای اساسی کاهش میزان تخریب محیط زیست دانست و بر لزوم نهادینه شدن فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی و خدادای تاکید کرد.
وی گفت: صنعت و معدن از محورهای اصلی توسعه استان سمنان عنوان شده است اما نباید توسعه صنعت به تخریب محیط زیست موجودات کم‌یاب و حتی محل زندگی انسان‌ها منجر شود.
ابراهیمی گفت: اجرای طرح احیای زیست‌بوم‌ها، ایجاد موزه تاریخ طبیعی در سمنان و راه‌اندازی مرکز رصد ستارگان و تحقیقات زیست‌محیطی از مهم‌ترین برنامه‌های امسال حفاظت محیط زیست استان سمنان است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان همچنین درباره برخورد با صنایع آلاینده گفت: همه واحدهای آلاینده این استان به سامانه کنترل و مقابله با آلودگی مجهز شده‌اند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان همچنین از وجود 70 درصد گونه‌های پستاندار در معرض انقراض در زیست‌بوم‌های این استان خبر داد و افزود: 20 درصد مناطق حفاظت شده کشور در این استان قرار دارد و این مناطق دارای بسیاری از گونه‌های طبیعی و جانوری نادر و در معرض انقراض هستند.
وی تصریح کرد: استان سمنان تاکنون پنج محیط‌بان را برای حفاظت از مناطق مدیریت شده تقدیم نظام و انقلاب کرده است و با توجه به حساسیت‌های موجود در این استان، ایجاد شعبه ویژه رسیدگی به جرائم زیست‌محیطی ضروری است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان توسعه و رشد اقتصادی کشور را در گرو توجه به تنوع زیستی و ژنتیکی دانست و گفت: جبران تخریب‌هایی که هم‌اکنون در محیط زیست اتفاق می‌افتد بسیار سخت و دشوار است و سال‌ها زمان می‌برد.
وی اظهارداشت: طبیعت و تنوع زیستی موجود در استان سمنان در سطح بین‌المللی شناخته شده است اما امکانات لازم برای معرفی این استعدادهای خدادادی در استان وجود ندارد.
منطقه حفاظت شده توران، معرف یکی از چهار ناحیه کلان رویشی است، ناحیه کلان رویشی هیرکانی، ناحیه کلان رویشی ایران تورانی، ناحیه کلان رویشی زاگرس و ناحیه کلان رویشی خلیج عمانی، چهار ناحیه کلان رویشی را شامل می‌شود.
ناحیه رویشی ایرانی تورانی بزرگ‌ترین ناحیه کلان رویشی ایران است که بیشترین سطح کشور را تشکیل می‌دهد.